Zanaat ve Satranç: Bir Tahta Neden Tahtadan Fazlasıdır?
Türkçede güzel bir kelime var: zanaat. Ne yalnızca el işçiliği ne de yalnızca sanat; ikisinin arasında bir yerde. İşe yaraması gereken ama güzel olmasına da izin verilen bir eşya.
Satranç takımı tam olarak böyle bir eşyadır.
Satranç Takımı Neden Zanaat İster?
Tahtanın sadece bir tahta olduğu düşünülebilir. Oysa beklentiler alışılmadık derecede yüksektir ve birbiriyle çelişir.
Hassas olmalıdır: Altmış dört karenin hepsi tam olarak aynı boyutta ve kusursuz bir düzende olmalı. Bir milimetrelik sapma bile hemen göze batar.
Sağlam olmalıdır: Ahşap çalışır; nemde genişler, kurulukta büzülür. Eğrilen bir tahtanın değeri kalmaz.
Ele iyi gelmelidir: yuvarlatılmış kenarlar, pürüzsüz bir yüzey, elde doğru ağırlık.
Ve güzel olmalıdır, ama göze batmadan. Oyunun önüne geçmemelidir.
Bu dört özelliği aynı anda isteyen çok az eşya vardır.
Kakma: Asıl Ustalık
İyi bir satranç tahtasının en çok emek isteyen kısmı en az görünenidir: geçişler. Otuz iki açık ve otuz iki koyu kare tek tek, aralarında boşluk kalmadan yan yana yerleştirilir. Mozaik tahtalarda bu emek kat kat artar; her desen yüzlerce küçük ahşap parçadan oluşur.
Ucuz üretimde desen basılır ya da hazır bir kaplama preslenir. Gerçek kakmada ise her parça tek tek yerine oturur. Parmağınızı üzerinde gezdirdiğinizde hiçbir şey hissetmezsiniz; ustalık da tam buradadır.
Kalitenin Göstergesi: At
Taşların çoğu simetriktir, at değildir. Bu yüzden işçiliğin en dürüst göstergesidir.
İyi işlenmiş bir atın ifadesi vardır: yelesinde derinlik, başında belirgin bir duruş, gözü yerli yerinde. Ucuz bir sette ise ayrıntılar silikleşir ve at cansız görünür.
Gelenek Aslında Ne Demek?
Gelenek çoğu zaman geri kalmışlıkla karıştırılır. Zanaatte ise tam tersidir: Gelenek, bir çözümün nesiller boyu sınanmış olduğunu gösterir.
Staunton biçimi 1849'dan beri değişmedi; inatçılıktan değil, işe yaradığı için. Kare boyutu ile şah yüksekliği arasındaki oran sayısız oyunun deneyiminden gelir. Masif ahşap kullanılır, çünkü dayanır.
Bunların hiçbiri nostalji değil; değiştirmek için hiçbir neden olmayan birikimdir.
Bu Bugün Neden Daha da Önemli?
Neredeyse her şeyin kısa süre kullanılıp atılmak üzere üretildiği bir dönemde yaşıyoruz. Bu yüzden öyle olmayan bir eşya daha da dikkat çeker: elde ağır duran, bozulmak yerine güzelce yaşlanan, üzerinde birinin emek verdiği belli olan bir eşya.
El yapımı bir satranç takımı bu yüzden bir oyundan fazlasıdır. Bir duruştur: Bazı şeylerin kalıcı olabileceğine duyulan inanç.
Vezir Satranç: Kuşaktan kuşağa satranç
Vezir Satranç, kendi atölyelerinde üretilen premium ahşap satranç takımları sunan bir Türk markasıdır. Her set deneyimli ustaların elinden gerçek el işçiliğiyle çıkar ve isim, tarih ya da kısa bir notla ücretsiz olarak size özel hâle getirilir.
→ El Yapımı Koleksiyon Parçalarını Keşfedin
Sıkça Sorulan Sorular
Satranç takımı yapmak neden ustalık ister?
Çünkü aynı anda hassas (64 eşit kare), sağlam (ahşap çalışır), ele iyi gelen ve ölçülü bir güzellikte olmalıdır.
Satranç tahtasında kakma ne demek?
Karelerin ya da mozaik parçalarının tek tek, aralarında boşluk kalmadan yerleştirilmesi demektir. Ucuz üretimde bunun yerine desen basılır ya da hazır bir kaplama preslenir.
At neden bir kalite göstergesidir?
Çünkü simetrik olmayan tek taştır ve ayrıntılar en çok onda görünür. İyi işlenmiş bir atın ifadesi vardır; ucuz olanlar cansız görünür.
